Dr hab. Jacek Jaśtal, prof. PK pracuje w Kolegium Nauk Społecznych PK, przewodniczy Senackiej Komisji Etyki PK.
Głównym zadaniem dla naukowców jest dbanie o wiarygodność samej nauki. System wiedzy nie utrzyma się bez zaufania — na tym właśnie polega nasz sukces gatunkowy, że ustalenia innych przyjmujemy za swoje, zakładając ich rzetelność. I właśnie na budowaniu tego zaufania muszą przede wszystkim koncentrować się zasady i dobre praktyki etyki badań naukowych.
Wiarygodność nauki Czytaj dalej
Etyki nie da się sprowadzić ani do prostych regułek postępowania, ani paragrafów zawartych w ustawach czy kodeksach. Zwyczajowe reguły nie obejmują nowych zjawisk, a prawo skupia się na formułowaniu jedynie koniecznych warunków należytego funkcjonowania. „Legalne” wcale nie musi zatem oznaczać „etyczne”. Aby odpowiedzieć na pytanie, co jest „etyczne”, musimy popatrzeć na szeroki kontekst procesów, których będą dotyczyły nasze decyzje. Ta ogólna zasada dotyczy także kwestii publikowania wyników badań naukowych.
Jak publikować i na tym nie stracić Czytaj dalej
Szukając odpowiedzi na postawione w tytule pytanie, zacznijmy od popularnego wśród naukowców stwierdzenia: każdy, kto prowadzi badania naukowe z udziałem ludzi, „mniej więcej” wie, jak je poprawnie prowadzić. To przekonanie wynika z kilku powodów: uznanej w danym środowisku naukowym praktyki badawczej, społecznej akceptacji moralnej pewnych zasad postępowania (i dezaprobaty innych) oraz własnej moralnej wrażliwości. Część naukowców jest skłonna uznać, że to powinno wystarczyć. Po co komplikować to, co wydaje się proste i oczywiste, zwłaszcza jeśli wiąże się z tym dodatkowy wysiłek? W takiej postawie nie ma nic dziwnego — tak działa nasza moralność, która w dużej mierze opiera się na rutynie i społecznym przyzwoleniu.
Jak prowadzić badania naukowe z udziałem ludzi? Czytaj dalej