Pogonić cyberkróliczka

„To jest ciągła gonitwa za uciekającym króliczkiem”¹ — mówił prof. Piotr Małka z Politechniki Krakowskiej o walce z cyberzagrożeniami. W tej grze nie chodzi jednak o punkty, lecz o bezpieczeństwo państwa. Gdy celem stają się sieci energetyczne, wodociągi, szpitale czy transport, niewidzialny przeciwnik może sparaliżować codzienne życie milionów obywateli.

Współczesne państwo zależy od właściwego funkcjonowania infrastruktury krytycznej. Obejmuje ona m.in. sieci energetyczne, wodociągi, transport, bankowość i ochronę zdrowia. Oznacza to, że nawet krótkotrwałe zakłócenia pracy tych systemów mogą zagrozić bezpieczeństwu publicznemu i gospodarce. Wraz z postępującą cyfryzacją rośnie liczba ataków wymierzonych w infrastrukturę krytyczną — zarówno fizycznych, jak i cybernetycznych. Sytuacja geopolityczna na świecie i wojna w Ukrainie pokazują, że Polska — ze względu na strategiczne położenie na wschodniej flance NATO — jest szczególnie narażona na takie działania. Z raportu CERT Polska wynika, że w 2025 r. odnotowano 658 320 zgłoszeń, z czego zarejestrowano 260 783 incydenty bezpieczeństwa, co stanowi wzrost o 152 proc. rok do roku². Z kolei najnowszy raport Check Point Research opracowany dla „Rzeczpospolitej” wskazuje, że w ciągu jednego tygodnia wykryto w Polsce około 3 tys. cyberataków na sektor administracji i instytucje publiczne³. To plasuje nasz kraj wśród najczęściej atakowanych celów hakerów, obok Włoch i Hiszpanii.

Skutki działań wymierzonych w infrastrukturę krytyczną dobrze ilustruje przykład Ukrainy. Według ukraińskich służb od października 2025 r. do połowy stycznia 2026 r. Rosja przeprowadziła 256 ataków na obiekty energetyczne i systemy ciepłownicze Ukrainy, uderzając w 11 elektrowni wodnych i 45 największych elektrociepłowni w kraju. Ukraińcy, szczególnie mieszkańcy dużych miast, musieli mierzyć się z długotrwałymi przerwami w dostawach prądu i ogrzewania — w wielu lokalach temperatura spadła do 12 stopni⁴.

Ataki na infrastrukturę krytyczną coraz częściej odbywają się w cyberprzestrzeni. Pod koniec ubiegłego roku polska sieć energetyczna stała się celem jednego z największych cyberataków ostatnich lat. Jak powiedział dziennikarzom minister energii Miłosz Motyka: „Takiego typu ataków jeszcze nie było. Atak się nie powiódł, ale był groźny”⁵. Celem tych działań było zakłócenie komunikacji między instalacjami energii odnawialnej a operatorami dystrybucji energii elektrycznej.

Ochrona systemów infrastruktury krytycznej nie sprowadza się wyłącznie do reagowania na kryzysy — jest to całe spektrum działań służących przeciwdziałaniu: monitorowanie zagrożeń, rozwój systemów ochrony, szkolenie specjalistów oraz budowanie odporności instytucji.

Eksperci podkreślają, że jednym z podstawowych wyzwań w obszarze skutecznej ochrony infrastruktury krytycznej jest brak jednej, powszechnie obowiązującej definicji. Każde państwo ma własną i na jej podstawie określa priorytety ochrony poszczególnych sektorów. Znajduje to odzwierciedlenie w odmiennych strategiach dotyczących ochrony, bezpieczeństwa.

W Polsce pojęcie infrastruktury krytycznej na stałe weszło do porządku prawnego w 2007 r. wraz z ustawą o zarządzaniu kryzysowym, która m.in. określa organy odpowiedzialne za jej ochronę oraz zadania instytucji. Uzupełnieniem tej regulacji jest Narodowy Program Ochrony Infrastruktury Krytycznej z 2023 r., który wskazuje na konieczność współpracy państwa z operatorami (właścicielami i zarządcami poszczególnych obiektów, jak: firmy, instytucje, spółki skarbu państwa).

Istotnym krokiem w kierunku wzmacniania bezpieczeństwa jest dostosowanie polskiego prawa do unijnej dyrektywy NIS2, poprzez nowelizację ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, ustawy, która weszła w życie 3 kwietnia br. Nakłada ona na setki podmiotów z kluczowych sektorów rygorystyczne obowiązki zarządzania ryzykiem i zgłaszania incydentów — chodzi o to, żeby wcześniej wykrywać zagrożenia i im zapobiegać. Za koordynację ochrony infrastruktury krytycznej odpowiada Rządowe Centrum Bezpieczeństwa.

Same regulacje i procedury nie rozwiązują jednak wszystkich problemów. „Brak adekwatnych środków finansowych, złe i niekompetentne zarządzanie, jak również brak odpowiednich specjalistów sprawia, że ciągle mamy olbrzymie luki w przygotowaniu państwa do adekwatnej i skutecznej obrony”⁶ — mówił dr hab. inż. Piotr Małka, prof. PK, z Wydziału Inżynierii Elektrycznej i Komputerowej, twórca studiów podyplomowych poświęconych bezpieczeństwu systemów przemysłowych Operational Technology, w rozmowie z rzeczniczką Politechniki Krakowskiej Małgorzatą Syrdą-Śliwą.

W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera rozwój systemów przemysłowych Operational Technology (OT), które stanowią dziś jeden z kluczowych obszarów infrastruktury krytycznej. Jak czytamy na stronie rządowej — systemy te „wykrywają lub powodują bezpośrednie zmiany poprzez monitorowanie i (lub) kontrolę sprzętu, procesów i zdarzeń. Przykłady obejmują przemysłowe systemy sterowania, systemy automatyki budynków, systemy transportowe, systemy kontroli dostępu fi zycznego, systemy monitorowania środowiska fizycznego i systemy pomiaru środowiska fizycznego”⁷.

Ponieważ zagrożenia cybernetyczne występują na coraz większą skalę i są coraz bardziej wyrafinowane, konwencjonalne metody ochrony okazują się niewystarczające. Cyberataki oparte na AI mogą ominąć tradycyjne zabezpieczenia nawet w kilkadziesiąt sekund. Skutki ataku na OT mogą okazać się znacznie poważniejsze niż w przypadku systemów IT, bo konsekwencje będą odczuwalne fizycznie.

Przykładem takiego zagrożenia może być atak hakerski z czerwca 2024 r. na dostawcę usług laboratoryjnych Synnovis — sparaliżował on pracę londyńskich szpitali. W wyniku zaszyfrowania danych zablokowano dostęp do systemów diagnostycznych, bazy grup krwi i historii chorób. Doprowadziło to do odwołania ponad 10 tys. wizyt oraz prawie 1,7 tys. operacji w ciągu jednego tygodnia. Pacjenci wymagający pilnej pomocy byli przekierowywani do innych placówek. Przywracanie pełnej funkcjonalności systemów trwało miesiącami⁸.

Podobne zdarzenia odnotowywano również w innych krajach europejskich. Według analizy ENISA (European Union Agency for Cybersecurity, Agencja Unii Europejskiej ds. Cyberbezpieczeństwa) między lipcem 2024 r. a czerwcem 2025 r. branża transportowa wygenerowała 7,5 proc. ogółu incydentów związanych z cyberzagrożeniami w UE. Co istotne, sektor ten okazał się też wyjątkowo wrażliwy — przeciwko niemu skierowano 12 proc. działań o najbardziej destrukcyjnych skutkach. Raport podaje, że publiczna administracja (38,2 proc.) i transport to dwa najbardziej atakowane sektory w UE⁹.

Dane te potwierdzają, że zagrożenia wobec infrastruktury krytycznej mają charakter systemowy i mogą obejmować wiele sektorów jednocześnie. Jak zatem państwo i społeczeństwo mają poradzić sobie z tymi zagrożeniami?

Na to pytanie nie ma jednej odpowiedzi — kluczowe znaczenie mają zarówno rozwiązania technologiczne i organizacyjne, jak i rosnąca świadomość użytkowników oraz rozwój kompetencji w obszarze cyberbezpieczeństwa.

W dobie intensywnego rozwoju sztucznej inteligencji cybernetyczne ataki odbywają się na masową skalę, ponieważ AI ułatwia ich automatyzację. Z raportu Światowego Forum Ekonomicznego wynika, że prawie 95 proc. liderów cyberbezpieczeństwa uznaje sztuczną inteligencję za najważniejszy czynnik generujący nowe zagrożenia¹⁰. Jednocześnie Światowe Forum Ekonomiczne alarmuje o pogłębiającej się dysproporcji w gotowości obronnej między komercyjnym sektorem technologicznym a instytucjami publicznymi. Aż 23 proc. podmiotów z sektora publicznego otwarcie przyznaje, że posiada niewystarczające zdolności w zakresie cyberodporności, podczas gdy w sektorze prywatnym ten wskaźnik wynosi zaledwie 11 proc.¹¹ Przepisy NIS2 zmuszają organizacje do stałego podnoszenia wydatków na cyberobronę — nakłady te rosną obecnie w tempie ponad 12 proc. rocznie. Zwiększenie budżetów nie rozwiązuje jednak wszystkich problemów. Jak twierdzi prof. Małka: „Największą bolączką firm, realizujących te zadania, jest brak wyspecjalizowanej i wyszkolonej kadry specjalistów, która jest w stanie w szybki i skuteczny sposób zabezpieczyć i ochronić naszą infrastrukturę dostarczającą prąd, wodę czy ciepło”¹²12.

Cyberbezpieczeństwo nie dotyczy jednak wyłącznie instytucji publicznych. Równolegle do zagrożeń wymierzonych w państwo rośnie ich wpływ na codzienne życie ludzi. Coraz bardziej odczuwalne dla obywateli są dezinformacja, profesjonalizacja oszustw cyfrowych (phishing — podszywanie się pod zaufaną osobę czy organizację w celu wyłudzenia pieniędzy czy dostępu do konta) oraz manipulacje z użyciem AI — publikowanie realistycznych nagrań wideo lub zdjęć (deepfejki). Zjawiska te pokazują, że cyberataki na infrastrukturę państwa często idą w parze z działaniami wymierzonymi w przestrzeń informacyjną.

Jaka w tym wszystkim jest rola obywateli? „Ogromna. (…) Każde podejrzane zachowanie — przy zbiorniku wodnym, hydroforni czy innym obiekcie — powinno być zgłoszone. To nasza wspólna odpowiedzialność”¹³ — mówił w ubiegłym roku na antenie Radia Kraków prof. Małka. Eksperci wskazują, że kluczem jest budowanie świadomości, szczególnie edukacja i docieranie do grup społecznych, które trudno przekonać do stosowania zasad cyberbezpieczeństwa. Dlatego potrzebne są programy wspierające budowanie odpowiednich kompetencji — codzienna ochrona państwa zależy również od obywateli. W praktyce, zgodnie z wytycznymi RCB, sprowadza się ona do kilku podstawowych zasad: zabezpieczania urządzeń i haseł oraz ignorowania prób phishingu; niepowielania niesprawdzonych wiadomości, a także zachowania czujności — informowania policji lub innych służb w przypadku zauważenia nietypowej aktywności wokół obiektów strategicznych (np. elektrowni, węzłów transportowych czy masztów telekomunikacyjnych).

Wraz ze wzrostem liczby cyberataków na infrastrukturę krytyczną rośnie zapotrzebowanie na specjalistów w zakresie cyberbezpieczeństwa, systemów przemysłowych oraz Operational Technology. Problem ten ma charakter globalny. Według ISC2 Cybersecurity Workforce Study z 2025 r., corocznego, międzynarodowego raportu dotyczącego rynku pracy i kompetencji w zakresie cyberbezpieczeństwa, globalna luka kadrowa w sektorze osiągnęła 4,8 miliona nieobsadzonych stanowisk. Światowe Forum Ekonomiczne wskazuje, że aby odpowiedzieć na obecne zapotrzebowanie, liczba specjalistów w obszarze cyberbezpieczeństwa musiałaby wzrosnąć o 87 proc.¹⁴.

Odpowiedzią Politechniki Krakowskiej na ten kryzys było uruchomienie studiów podyplomowych na kierunku „bezpieczeństwo infrastruktury krytycznej i kluczowej w zakresie systemów przemysłowych Operational Technology (OT)”. Inicjatywa zapełnia lukę na polskim rynku edukacji. „To jedyne takie studia w Polsce i — jak sądzę — rozwiązanie unikatowe również w skali europejskiej”¹⁵ — mówił prof. Małka. Program studiów obejmuje m.in. przemysłowe systemy sterowania SCADA, systemy sieciowe, automatykę, robotykę oraz cyberbezpieczeństwo środowisk OT. Istotnym elementem jest nacisk na praktykę i pracę na systemach przemysłowych — „kluczowe są umiejętności praktyczne nabyte w drodze wielu godzin treningów i symulacji zdarzeń”.

Rola uczelni technicznych nie ogranicza się już wyłącznie do kształcenia kolejnych roczników studentów. Coraz częściej stają się one zapleczem eksperckim dla administracji publicznej, przemysłu i operatorów infrastruktury krytycznej. To właśnie na uczelniach powstają nowe rozwiązania technologiczne, prowadzone są szkolenia i budowane kompetencje praktyczne. Nie do przecenienia jest również współpraca uczelni z sektorem przemysłowym. Politechnika Krakowska podjęła współpracę z partnerami technologicznymi, m.in. firmami ANZENA, DAGMA oraz Elmark Automatyka. Obejmuje ona praktyki, szkolenia i projekty badawcze związane z bezpieczeństwem systemów przemysłowych. W starciu z automatyzacją ataków i algorytmami AI same procedury i technologia nie zapewnią nam bezpieczeństwa. Klucz do obrony leży w ludziach. Z jednej strony są to doskonale wyszkoleni inżynierowie systemów OT, kształceni dziś przez uczelnie techniczne, z drugiej strony to my sami. Dopóki nie zrozumiemy, że codzienna cyberhigiena i czujność w świecie realnym to nasz obowiązek, będziemy najsłabszym ogniwem w tym systemie. Cyberbezpieczeństwo przypomina dziś „gonitwę za uciekającym króliczkiem”, o której mówi prof. Małka. Różnica polega na tym, że w tej grze stawką jest bezpieczeństwo państwa i codzienne życie milionów obywateli.

1. „Bezpieczeństwo infrastruktury krytycznej to gra o najwyższą stawkę. Rozmowa z Piotrem Małką, ekspertem Politechniki” [on-line], [dostęp: 5 sierpnia 2026]. Dostępny w internecie: https://www.pk.edu.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=5897:bezpieczenstwo-infrastruktury-krytycznej-to-gra-o-najwyzsza-stawke&catid=49&lang=pl&Itemid=229 ↩︎
2. Zob.: „Raport roczny 2025 z działalności CERT Polska. Krajobraz bezpieczeństwa polskiego internetu” [on-line], s. 101, 117 [dostęp: 5 sierpnia 2026]. Dostępny w internecie: https://cert.pl/uploads/docs/Raport_CP_2025.pdf ↩︎
3. Zob.: „Polska w ogniu cyberatakow. Administracja celem numer jeden”, „Rzeczpospolita” [on-line], 15 maja 2026 [dostęp: 5 sierpnia 2026]. Dostępny w internecie: https://pro.rp.pl/raporty-ekonomiczne/art44373351-polska-w-ogniu-cyberatakow-administracja-celem-numer-jeden ↩︎
4. Zob.: Sławomir Matuszak, „Zdążyć przed kolejną zimą — energetyka Ukrainy po zakończeniu sezonu grzewczego”, Ośrodek Studiów Wschodnich [on-line], 7 kwietnia 2026 [dostęp: 5 sierpnia 2026]. Dostępny w internecie: https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/komentarze-osw/2026-04-07/zdazyc-przed-kolejna-zima-energetyka-ukrainy-po-zakonczeniu
   >; Krystyna Garbicz, „Rosyjski terror energetyczny. Jak Kijow żyje podczas mrozów bez prądu i ciepła?”, OKO.press, 16 stycznia 2026 [dostęp: 5 sierpnia 2026]. Dostępny w internecie: https://oko.press/rosyjskiterror-energetyczny-jak-kijow-zyje-podczas-mrozow-bez-pradu-i-ciepla ↩︎
5. Zob.: „Nieudany atak na infrastrukturę energetyczną. Takiego typu jeszcze nie było”, Interia Biznes, 13 stycznia 2026 [dostęp: 5 sierpnia 2026]. Dostępny w internecie: https://biznes.interia.pl/energetyka/news-nieudany-atak-na-infrastrukture-energetyczna-takiego-typu-je,nId,22508100
   oraz „Minister: takiego typu ataków jeszcze nie było”, tvn24.pl, 13 stycznia 2026 [dostęp: 5 sierpnia 2026]. Dostępny w internecie: https://tvn24.pl/biznes/ tech/minister-energii-milosz-motyka-o-groznym-incydencie-takiego- typu-atakow-jeszcze-nie-bylo-st8844206 ↩︎
6. „Bezpieczeństwo infrastruktury krytycznej…”, op. cit. ↩︎
7. „Zabezpieczania technologii operacyjnych (ang. Operational Technology – OT)”, Portal Gov.pl, 1 lipca 2024 [dostęp: 5 sierpnia 2026]. Dostępny w internecie: https://www.gov.pl/web/baza-wiedzy/zabezpieczania-technologii-operacyjnych-ang-operational- technology—ot2 ↩︎
8. Zob.: Geneva Abdul, Dan Milmo, „Hacked London NHS hospitals data allegedly published online”, „Guardian” [on-line], 21 czerwca 2024 [dostęp: 5 sierpnia 2026]. Dostępny w internecie: https://www.theguardian.com/society/article/2024/jun/21/ hacked-london-nhs-hospitals-data-allegedly-published-online ↩︎
9. Zob.: „ENISA Threat Landscape 2025”, 1 października 2025, s. 3 [dostęp: 5 sierpnia 2026]. Dostępny w internecie: https://www.enisa.europa.eu/sites/default/files/2025-10/ENISA%20Threat%20Landscape%202025%20Booklet.pdf ↩︎
10. Zob.: „Global Cybersecurity Outlook 2026”, s. 7 [on-line], 12 stycznia 2026 [dostęp: 5 sierpnia 2026]. Dostępny w internecie: https://www.weforum.org/publications/global-cybersecurity-outlook-2026/in-full/3-the-trends-reshaping-cybersecurity/ ↩︎
11. Zob.: Ibidem, s. 4. ↩︎
12. „Bezpieczeństwo infrastruktury krytycznej…”, op. cit. ↩︎
13. „Sabotażysta w wodociągach. Jak chroniona jest w Polsce infrastruktura krytyczna?”, Radio Krakow, 4 sierpnia 2025 [dostęp: 5 sierpnia 2026]. Treść rozmowy red. Jacka Bańki z prof. Piotrem Małką jest dostępna pod adresem: https://www.radiokrakow.pl/audycje/sabotazysta-w-wodociagach-jak-chroniona-jest-w-polsce-infrastruktura-krytyczna/ ↩︎
14. Zob.: T. Rupe, „4.8 Million Unfilled Cybersecurity Jobs: Inside the Global Talent Crisis”, Hakia [dostęp: 5 sierpnia 2026]. Dostępny w internecie: https://hakia.com/news/cybersecurity-talent-crisis-2026/ ↩︎
15. „Bezpieczeństwo infrastruktury krytycznej…”, op. cit. ↩︎