Depresja?

23 lutego obchodzony jest Światowy Dzień Walki z Depresją. W Polsce dotyka około 1,2 miliona osób, a według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) do 2030 r. może stać się najczęściej występującą chorobą na świecie. Jeśli zauważasz u siebie lub u swoich bliskich objawy depresji, warto poszukać pomocy. Nie jesteś sam, a wsparcie jest dostępne!

Zdrowie psychiczne to niezwykle ważny aspekt życia, taki, o który warto dbać na co dzień. Szybkie zmiany, wysokie wymagania ze strony otoczenia, nadmiar obowiązków oraz ciągła potrzeba osiągania coraz lepszych rezultatów sprzyjają rozwojowi depresji. Brak wsparcia ze strony bliskich może prowadzić do izolacji i wycofania się z życia społecznego, co z kolei wywołuje uczucie samotności. Przepracowanie, szybkie tempo życia oraz brak równowagi między sferą zawodową a prywatną mogą powodować obniżenie nastroju, poczucie beznadziei, problemy ze snem oraz utratę zainteresowania codziennymi aktywnościami. To znak, że trzeba zwrócić uwagę na samopoczucie.

Depresja charakteryzuje się długotrwałym obniżeniem nastroju, utratą motywacji i energii oraz trudnościami w codziennym funkcjonowaniu (zob.: https://www.multilife.com.pl). W obowiązującej obecnie w Polsce Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 depresję określa się jako epizod depresyjny (F32) oraz zaburzenia depresyjne nawracające (F33)¹.
W typowych epizodach depresyjnych człowiek odczuwa smutek, brak energii i mniejszą aktywność. Często towarzyszą temu stanowi też obniżone odczuwanie przyjemności, problemy z koncentracją oraz znaczne zmęczenie, nawet po niewielkim wysiłku, spadek libido. Osoby dotknięte depresją mogą tracić zainteresowanie rzeczami, które wcześniej sprawiały im radość. Miewają problemy ze snem i apetytem, a ich samoocena i pewność siebie obniżają się. Nawet w łagodnych stanach depresyjnych często pojawia się poczucie winy i niskiej wartości. Gorszy nastrój może utrzymywać się przez kilka dni i nie jest związany z codziennymi wydarzeniami. W zależności od nasilenia objawów epizod depresyjny określa się jako łagodny, umiarkowany lub ciężki. Zaburzenia depresyjne nawracające charakteryzują się powtarzającymi się epizodami depresji, bez wcześniejszych faz poprawy nastroju i przypływu energii (tzw. mania). Po epizodzie depresyjnym mogą jednak wystąpić krótkotrwałe stany podwyższonego nastroju i większej aktywności (tzw. hipomania).

Nieleczona i przewlekła depresja może prowadzić do różnych zaburzeń psychicznych, jak zaburzenia lękowe, wypalenie zawodowe czy uzależnienia. Skutkuje problemami zdrowotnymi: chorobami serca, nadciśnieniem oraz osłabieniem układu odpornościowego. Osoby cierpiące na depresję często mają trudności z koncentracją, podejmowaniem decyzji i realizowaniem zadań, co wpływa na ich wyniki w pracy. Korzystają ze zwolnień lekarskich, a obniżony nastrój sprawia, że są mniej efektywne w wykonywaniu obowiązków. Trudności w relacjach z innymi mogą prowadzić do konfliktów, osamotnienia oraz wycofania się z życia społecznego. W skrajnych przypadkach występują myśli samobójcze, a nawet próby samobójcze. Dlatego wszelkie sygnały, które wysyła osoba w depresji, należy traktować bardzo poważnie. I warto o tym rozmawiać. Większość osób z myślami samobójczymi nie pragnie zakończyć swojego życia, lecz uwolnić się od cierpienia, które odczuwa. Nieleczona depresja może prowadzić do tragicznych konsekwencji, więc wczesna diagnoza i leczenie zaburzeń depresyjnych są niezwykle istotne. Depresję bowiem można skutecznie leczyć.

Poprawną diagnozę depresji postawi tylko specjalista, ale wstępnie można ocenić, czy ten problem dotyczy Ciebie lub kogoś z Twojego otoczenia. Poniższa lista 10 stwierdzeń pomoże rozpoznać pierwsze symptomy depresji, a to pozwoli na szybszą reakcję i zapobiegnie pogorszeniu sytuacji. Jeśli na pięć lub więcej stwierdzeń odpowiesz twierdząco, warto zwrócić się o specjalistyczną pomoc².

1. Przez większość dni w ciągu ostatnich dwóch tygodni odczuwam smutek.
2. Rzeczy, które wcześniej sprawiały mi przyjemność, obecnie mnie nie interesują lub nie cieszą.
3. Mam trudności z koncentracją, podejmowaniem decyzji lub utrzymaniem uwagi na wykonywanych zadaniach.
4. Często myślę o sobie w sposób negatywny, czuję się niewystarczająca/-y i bezwartościowa/-y.
5. Często mam poczucie, że moja przyszłość jest beznadziejna i nie widzę pozytywnych perspektyw.
6. Miewam nawracające myśli o śmierci, myśli samobójcze, a nawet rozważałam/-em podjęcie próby samobójczej.
7. Mam trudności z zasypianiem, budzę się w nocy lub śpię znacznie dłużej niż zwykle.
8. Zauważyłam/-em znaczną zmianę w swoim apetycie i wadze, np. utratę apetytu, nadmierny apetyt, niekontrolowaną utratę lub przyrost masy ciała.
9. Odczuwam wewnętrzny niepokój, nie mogę usiedzieć w miejscu lub wręcz przeciwnie — mam spowolnione reakcje, odczuwam ciężkość ruchów i myślenia.
10. Często czuję się zmęczona/-y lub pozbawiona/-y energii nawet po niewielkim wysiłku.

Jeśli zauważysz u siebie lub kogoś bliskiego niepokojące symptomy, zawsze warto zareagować. Oto kilka sposobów³:

• Okaż zainteresowanie, empatię i troskę — zapytaj, czy wszystko w porządku, wysłuchaj bez przerywania i zadawania pytań, bez oceniania i doradzania.
• Zaoferuj pomoc — jeśli to możliwe, przejmij część obowiązków, aby dać czas na znalezienie skutecznego rozwiązania, zaproponuj wspólne spędzanie czasu.
• Zachęć do skorzystania z pomocy specjalisty — zaproponuj konsultację z psychologiem lub psychiatrą.
• Edukuj się na temat depresji — im więcej wiesz o tym, z czym zmaga się osoba w Twoim otoczeniu, tym lepiej możesz ją wspierać.

• ocenianie, np.: „Co z Tobą nie tak?”, „Kiedyś byłeś taki wesoły”, „Zwyczajnie nie chce Ci się pracować”;
• komentowanie, krytykowanie i wyśmiewanie, np.: „Psujesz mi nastrój”, „Jesteś stuknięta/-y”;
• doradzanie, dawanie „złotych rad”, np.: „Zacznij medytować, to Ci przejdzie”, „Myśl pozytywnie!”, „Życie jest piękne!”, „Rozchmurz się!”;
• porównywanie, np.: „Inni mają gorzej i sobie radzą”, „Weź się w garść”.

Depresja, jako poważne zaburzenie, nie zniknie sama. Wymaga leczenia, które może być długotrwałe. Aby ją zdiagnozować, warto skonsultować się ze specjalistą, takim jak psychiatra lub psycholog, którzy pomogą wskazać odpowiednią ścieżkę leczenia. Zazwyczaj obejmuje ona psychoterapię, farmakoterapię lub obie formy jednocześnie. Wybór metody leczenia zależy od nasilenia objawów oraz indywidualnych potrzeb danej osoby. Wczesne rozpoznanie i odpowiednia terapia są kluczowe w poprawie jakości życia osób zmagających się z depresją. Im szybsza reakcja, tym skuteczniejsza pomoc. Nie należy obawiać się leków, ponieważ najczęściej nie powodują skutków ubocznych i nie uzależniają. Depresja nie jest już tematem tabu, dlatego warto o niej rozmawiać z bliskimi i przyjaciółmi, aby z ich wsparciem szybciej się z nią uporać. Dbaj o siebie i innych!

Pamiętaj, że na PK działa Akademicki Punkt Konsultacji Psychologiczno-Pedagogicznych, gdzie możesz się umówić na spotkanie z psychologiem i szczerze z nim porozmawiać o tym, co przeżywasz (https://cpip.pk.edu.pl/akademicki-punkt-konsultacji-psychologiczno-pedagogicznych). Obecnie dostępne są trzy miejsca spotkań z psychologami:
Centrum Pedagogiki i Psychologii PK
ul. Juliusza Lea 114, pok. 150
Centrum Pedagogiki i Psychologii PK
ul. Warszawska 24, budynek WA, pok. 102
Dom Studencki nr 3 „Bartek”
ul. Skarżyńskiego 7, pok. 1
Możesz umówić się telefonicznie: (12) 628 25 90 lub mail-owo — rejestracja.punkt@pk.edu.pl (w treści maila podaj swój numer telefonu). W nagłych przypadkach, np. próby samobójcze czy ataki paniki, należy wezwać Pogotowie Ratunkowe (tel.: 112) lub skontaktować się z Ośrodkiem Interwencji Kryzysowej w Krakowie przy ulicy Radziwiłłowskiej 8b [https://tiny.pl/qd_7zxzj; całodobowy tel.: (12) 421 92 82] lub Oddziałem Klinicznym Psychiatrii Dorosłych, Dzieci i Młodzieży w Szpitalu Uniwersyteckim w Krakowie przy ulicy Kopernika 21a [https://tiny.pl/tcfzwjkv; tel.: (12) 424 87 06 — w przypadku dorosłych oraz tel.: (12) 424 87 44 — w przypadku dzieci i młodzieży]. Możesz też zadzwonić do Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym (https://centrumwsparcia.pl; bezpłatny, czynny przez całą dobę przez siedem dni w tygodniu tel.: 800 70 2222).

1. Zob.: Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów
   Zdrowotnych ICD-10, 2008; https://tiny.pl/dh447 [dostęp:
   06.03.2025]. ↩︎
2. Zob.: Lista symptomów depresji, https://tiny.pl/ts2nbmnc
   [dostęp: 06.03.2025]. ↩︎
3. Zob.: Multilife, Depresja w miejscu pracy. Jak ją rozpoznać?;
   https://tiny.pl/fm-1zdb5 [dostęp: 06.03.2025]. ↩︎