Z troski o to, co zapisane w krajobrazie — konferencja specjalistów architektów

Międzynarodowa konferencja z zakresu sztuki ogrodowej i dendrologii historycznej od lat nadaje ton dyskusji w środowisku osób, dla których krajobraz jest wartością godną pielęgnowania i ochrony.  

XXXII edycja konferencji odbyła się w dniach 24 i 25 października 2025 r. na Politechnice Krakowskiej. Organizatorzy — Katedra Architektury Krajobrazu Politechniki Krakowskiej oraz Sekcja Sztuki i Architektury Ogrodowej Komisji Urbanistyki i Architektury Oddziału PAN w Krakowie, mottem rozważań uczynili „zmienność krajobrazu”, rozpatrywaną w kontekście tradycji i innowacyjności (Landscape Variability — Tradition and Innovation). W sześciu konferencyjnych sesjach zaprezentowanych zostało 36 referatów, których autorzy skupili się na zagadnieniach z zakresu dziedzictwa kulturowego, ekologii rozwiązań projektowych, sztuki ogrodowej czy spotykanych w różnych krajach systemach zarządzania środowiskowego. Konferencję zainaugurowała dr hab. inż. Katarzyna Hodor, prof. PK, przewodnicząca Sekcji Sztuki i Architektury Ogrodowej KUiA Oddziału PAN w Krakowie, odpowiedzialna merytorycznie za organizację konferencji.

Wykład otwierający „Wykorzystanie dachów sposobem na adaptację budynków do zmian klimatycznych— aktualne przykłady” wygłosił Aleksander Lech, prezes Stowarzyszenia Architektury Krajobrazu.

Podstawowy wątek obrad dotyczył zmian zachodzących w krajobrazie, zwłaszcza w odniesieniu do struktur historycznych. Przyczyny współczesnej degradacji zabytkowych parków i ogrodów z perspektywy konserwatorskiej przywołała dr Dorota Sikora ze Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, a przydatną metodę spekulatywną rekonstrukcji ogrodu w „stylu epoki” (period design) przedstawił emerytowany prof. PK Marek Siewnika.
Projektowanie ram odbudowy ekosystemów i wyjście z impasu degradacji środowiska, krajobrazu na rzecz troski o jego odporność omówiły badaczki z Politechniki w Bursie (Turcja) — Buse Nur Çırak i Sara Demir. Bardziej szczegółowe kwestie, czyli koncepcję wyznaczników krajobrazu miejskiego zaprezentowała dr inż. Eliza Sochacka z Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technicznego w Szczecinie, zaś dr inż. arch. Dariusz Kronowski z PK na przykładzie Krakowa mówił o bioróżnorodności i synurbanizacji. Poruszony został także temat zmienności w krajobrazach kulturowych. Do praktycznych aspektów „zarządzania drzewostanem” (na podstawie analizy SWOT) odwołał się dr inż. Wojciech Bobek (PK), a dr hab. inż. Magdalena Szechyńska-Hebda z Instytutu Botaniki im. W. Szafera PAN odsłoniła korzyści uprawiania roślin, które pokonują… upał i mogą przyczynić się do ograniczania miejskich wysp ciepła.

W dyskusji panelowej poświęconej przyszłości ogrodów historycznych wzięli udział specjaliści z Fundacji im. Eduarda Petzolda oraz pozarządowej organizacji „Europejski Szlak Ogrodów Historycznych” (ERHG), z jej prezesem Łukaszem Przybylakiem i członkami komitetu naukowego — Moniką Drąg (Zarząd Zieleni m.st. Warszawy) oraz Katarzyną Żak-Zatorską (Muzeum w Nieborowie i Arkadii). Eksperci, mówiąc o zarządzaniu ogrodami historycznymi, zwrócili uwagę na zachowanie równowagi między autentyzmem a komercjalizacją, rolę innowacyjnych technologii w ochronie dziedzictwa (zasadność ich stosowania w obiektach zabytkowych), także oddziaływanie idei ekologii i zrównoważonego rozwoju. Zagrożeń związanych ze zmianami klimatu i kwestii finansowych dotyczyły m.in. pytania, kierowane przez uczestników konferencji do gości zaproszonych do udziału w debacie.

Miłym akcentem tego dnia było wręczenie nagród laureatom Konkursu „Fotokrajobraz”, skierowanego do uczniów szkół ponadpodstawowych i rozstrzygniętego w czerwcu ubiegłego roku. Konkurs, który ma na celu popularyzowanie wiedzy i zachęcanie do wyboru architektury krajobrazu jako kierunku studiów, jest organizowany od dziesięciu lat przez dr hab. inż. arch. Katarzynę Łakomy, prof. PK z Katedry Architektury Krajobrazu PK.

 Jak co roku, na konferencji głos oddano również młodemu pokoleniu naukowców — doktorantom, studentom i absolwentom architektury krajobrazu. Referaty wygłosiło 14 osób. Specjalnie powołane jury podkreśliło, że wszystkie prace cechowało świeże spojrzenie na kwestie ochrony krajobrazu. Za najlepsze, w grupie studentów, zostało uznane wystąpienie Łukasza Lindebnego (I rok studiów drugiego stopnia; SKN „Arboris”) „Między środowiskiem wodnym a lądowym: plastyczność form wzrostu roślin hydrofitowych w zmieniających się warunkach środowiskowych”. Drugie miejsce przyznano autorom referatu „Współczynnik smukłości jako parametr przesiewowy dla drzew i drzewostanu” — Kindze Tutaj, Łukaszowi Lindebnemu, Zuzannie Palonek, Weronice Partyle, Rafałowi Wojcieszakowi, Kindze Wojtak (SKN „Arboris”). Trzecie miejsce zajął Rui Zhang (Międzynarodowa Szkoła Inżynierska, prowadzona przez PK i Tianjin Chengjian University) za pracę „From Imperial Monument to World Heritage: The Spatial Reproduction of the Summer Palace in the Era of Global Tourism (Od pomnika cesarskiego do światowego dziedzictwa: przestrzenna reprodukcja Pałacu Letniego w erze globalnej turystyki)”.

W kategorii młodych naukowców zwyciężyły Katarzyna Jamioł i Weronika Kukowska, prezentując referat „Parki miejskie w kontekście adaptacji miast do skutków zmian klimatu — wybrane przykłady z Kopenhagi”. Drugie miejsce zajął Tomasz Jaróg (SKN „Krajobrazy”) za badania dotyczące zrównoważonej rewitalizacji rzek miejskich jako elementu adaptacji klimatycznej, przedstawione na przykładzie rzeki Prądnik-Białucha w Krakowie.

Konferencja stanowiła okazję, by uczcić jubileusz 25-lecia kierunku architektura krajobrazu, prowadzonego na Wydziale Architektury PK. Podczas sesji jubileuszowej 25 października historię i dokonania kadry Instytutu Architektury Krajobrazu PK (obecnie: Katedra) przypomniała prof. arch. Agata Zachariasz, kierownik jednostki. Okolicznościowe mowy wygłosiły: prodziekan WA dr hab. inż. arch. Urszula Forczek-Brataniec, prof. PK, dr hab. inż. arch. Katarzyna Łakomy, prof. PK, dyrektor programowy architektury krajobrazu w Międzynarodowej Szkole Inżynierskiej PK i Tjanjin Chengjian University. Refleksjami dotyczącymi kształcenia na kierunku podzielili się również prof. arch. Aleksander Böhm, inicjator powstania kierunku architektura krajobrazu i wieloletni dyrektor Instytutu Architektury Krajobrazu PK oraz dr hab. inż. arch. Piotr Patoczka, prof. PK.

Tę część uroczystości zakończyło rozstrzygnięcie konkursu na najlepszą dyplomową pracę inżynierską i magisterską z zakresu architektury krajobrazu, obronioną w roku akademickim 2023/2024; konkursu zorganizowanego przez Stowarzyszenie Polskich Architektów Krajobrazu. Pierwsze miejsce we wszystkich kategoriach zdobyły absolwentki WA Politechniki Krakowskiej, kierunku architektura krajobrazu — Karolina Michalec (promotor: Anna Staniewska), Klaudia Rymek (promotor: Urszula Forczek-Brataniec), Marta Szar-Wojasińska (promotor: Agata Zachariasz). Nagrody wręczyła prezes SPAK prof. Irena Niedźwiecka-Filipiak.

O profesji architekta krajobrazu — specyfice kształcenia oraz wyzwaniach, które spotyka w swej pracy, mówiono podczas kolejnej sesji. Dr inż. arch. Marceli Łasocha (PK), prezes Towarzystwa Urbanistów Polskich RP, wygłosił prelekcję o znamiennym tytule „Architekt krajobrazu jako sumienie urbanisty”.

W spotkaniu wzięło udział wielu absolwentów: ich zawodowe losy są potwierdzeniem jakości kształcenia na kierunku architektura krajobrazu. Przekonywała o tym także wystawa, przedstawiająca ich dorobek w formie 23 posterów.

Towarzyskie spotkanie absolwentów z pracownikami Katedry odbyło się w przestrzeniach zabytkowego Fortu „Kleparz”, a po założeniu oprowadził dr inż. arch. Krzysztof Wielgus, znawca architektury fortyfikacyjnej i pracownik naukowy Katedry Architektury Krajobrazu.

Patronat honorowy nad wydarzeniem sprawowali: Stowarzyszenie Architektury Krajobrazu, Towarzystwo Urbanistów Polskich, Europejski Szlak Ogrodów Historycznych, Stowarzyszenie Polskich Architektów Krajobrazu, Stowarzyszenie Konserwatorów Zabytków, Fundacja Eduarda Petzolda, ICOMOS Polska oraz dziekan Wydziału Architektury PK prof. arch. Magdalena Kozień-Woźniak i rektor PK prof. Andrzej Szarata.

Nauczanie na kierunku „architektura krajobrazu” rozpoczęto oficjalnie na Wydziale Architektury Politechniki Krakowskiej w 2000 r., jednak ta specyficzna dziedzina wiedzy rozwijana była od momentu powstania uczelni. Hasła związane z kształtowaniem i projektowaniem zieleni i krajobrazu pojawiały się w nazwach zakładów ówczesnego Wydziału Architektury PK już w latach 50., a w latach 70. upowszechniła się formuła „architektura krajobrazu”, co było związane m.in. z działalnością prof. Janusza Bogdanowskiego, a później zostało ugruntowane i przez innych badaczy, naukowców: Marię Łuczyńską-Bruzdę, Aleksandra Böhma, Krystynę Pawłowską, Krystynę Dąbrowską-Budziło, Annę Mitkowską, Piotra Patoczkę, Zbigniewa Myczkowskiego. Na przełomie lat 80. i 90. XX wieku, niejako w dowód wyjątkowej tożsamości kierunku i ludzi z nim związanych, wykrystalizowała się „krakowska szkoła architektury krajobrazu”. Marka stała się rozpoznawalna w Polsce i za granicą. Program kształcenia na kierunku architektura krajobrazu został zatwierdzony w 1999 r., dzięki ogromnemu wkładowi prof. Aleksandra Böhma, a pierwsi studenci rozpoczęli naukę rok później. Do dnia dzisiejszego studia na tym kierunku ukończyły 902 osoby: 403 studentów ukończyło studia jednolite magisterskie, a 604 studentów — studia inżynierskie. Treści programowe są systematycznie doskonalone i dostosowywane do potrzeb rynku pracy.