Na straży bezpieczeństwa i porządku

Politechnika Krakowska powołała straż akademicką, której zadaniem jest zapewnienie bezpieczeństwa i porządku na terenie kampusów uczelni. O tym, jak straż ma funkcjonować, jakie są jej możliwości i uprawnienia, rozmawiamy z jej komendantem mgr. Grzegorzem Lipniakiem.

Z uwagi na możliwość wystąpienia różnych sytuacji kryzysowych oraz konieczność zapewnienia bezpieczeństwa społeczności uczelnianej straż akademicka z pewnością jest potrzebna. Pracownicy straży akademickiej, obecni na kampusie, mogą reagować szybciej niż policja na wszelkie incydenty typu kradzieże, bójki czy akty wandalizmu. Oczywiście, w tym aspekcie niezbędna jest współpraca z policją, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Dodatkowo, obecność strażników będzie działać prewencyjnie, co jest istotne z uwagi na cenny sprzęt i aparaturę, będącą wyposażaniem bazy laboratoryjnej. Straż będzie też odpowiadać za porządek i dyscyplinę w zakresie przestrzegania przepisów prawa, tj. regulaminów, zarządzeń, komunikatów; przykładami mogą być chociażby wymogi przestrzegania ciszy nocnej czy też zakazy wstępu osobom nieuprawnionym na teren Osiedla Studenckiego. Zadanie straży akademickiej jest jasno określone jako ochrona, a nie represja. Powinna więc funkcjonować z poszanowaniem praw np. studentów, w sposób przejrzysty i proporcjonalny do zagrożeń. Trzeba pamiętać, iż powołanie straży akademickiej w strukturze PK jako etatowej jednostki pozwoli jej członkom na utożsamianie się z Politechniką, co jest trudne w przypadku korzystania z usług zewnętrznych firm ochroniarskich.

Z tego, co mi wiadomo, jest powołana straż akademicka na Politechnice Poznańskiej, na Uniwersytecie Warszawskim istnieje straż uniwersytecka. Inne uczelnie zastanawiają się nad powołaniem takiej jednostki, problem zapewnienia bezpieczeństwa na uczelniach w kraju jest szeroko omawiany podczas spotkań organizowanych przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. We wcześniejszych latach na wyższych uczelniach w kraju praktycznie nie było tego rodzaju służby — jednostki, jest to nowe zagadnienie i nie mamy, na kim się bezpośrednio wzorować. Straż Akademicka Politechniki Krakowskiej jest tworzona na podstawie doświadczeń pracowników Zespołu ds. Ochrony Przeciwpożarowej, Bezpieczeństwa oraz Spraw Obronnych ze Strażą Akademicką, gdyż doświadczenia te zdobywaliśmy podczas wieloletniej pracy w policji i w straży pożarnej. Można powiedzieć, że jest to nasz autorski wkład co do określenia zadań, struktury czy też form współdziałania z pracownikami uczelni. Wiemy, że każda uczelnia wyższa ma specyfikę i to bierzemy pod uwagę, tworząc naszą straż.

Pomysłodawcą stworzenia straży akademickiej jest rektor prof. Andrzej Szarata, który zaprosił mnie do tego projektu. Pomysł narodził się w kwietniu ubiegłego roku, jeszcze przed tragicznym wydarzeniem na terenie Uniwersytetu Warszawskiego. Ze względu na skomplikowaną materię, którą będzie się zajmowała ta jednostka, proces jej tworzenia jest dość powolny. Formalnie straż na Politechnice działa od 1 października 2025 r., ale to jej pionierski okres i wciąż trwa faza budowy struktur. Musimy też pamiętać, że nie jest to służba publiczna, zapewniająca bezpieczeństwo obywatelom, tak jak policja, a głównym zadaniem straży akademickiej jest zapewnienie bezpieczeństwa studentom i pracownikom wyłącznie na terenie uczelni.

Rektor PK powołał i określił zadania straży akademickiej „Zarządzeniem nr 95 z dnia 24 września 2025 r. w sprawie zmian w »Regulaminie organizacyjnym Politechniki Krakowskiej«”, w załączniku nr 5 par. 38. Natomiast „Zarządzeniem nr 102 z dnia 2 października 2025 r. w sprawie zmian w zarządzeniu dotyczącym wprowadzania kart opisu stanowisk oraz zasad uzupełniania kart opisu stanowisk i ustalania zakresów obowiązków dla pracowników niebędących nauczycielami akademickimi PK wprowadzono stanowisko komendanta Straży Akademickiej PK. Straż akademicka podlega bezpośrednio rektorowi PK z racji zadań w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa, jednak ma także bezpośrednio wsparcie pani kanclerz w zakresie jej kompetencji.

W skrócie jako zadania strażników można wymienić: zapewnienie bezpieczeństwa osób znajdujących się w granicach chronionych obszarów i obiektów PK; ochrona obiektów, pomieszczeń i urządzeń PK przed dostępem do nich nieuprawnionych osób; ochrona mienia PK przed kradzieżą, zniszczeniem lub uszkodzeniem. Na terenie Politechniki strażnicy mają zapobiegać zakłóceniom porządku, ujawniać fakty dewastacji mienia PK i powiadamiać przełożonych. W przypadku zauważenia symptomów pożaru zadaniem strażnika akademickiego jest podjęcie działań zgodnie z obowiązującymi procedurami. Zapewniając ochronę przed pożarem na terenie kampusów, coraz częściej bazujemy na nowoczesnych systemach central sygnalizacyjno-alarmowych, pracujących w sieci. Obsługa tego systemu polega na działaniach nie tylko w jednym budynku, ale na zsynchronizowanym działaniu całego systemu, który coraz szerzej wykorzystuje takie aspekty, jak: automatyzacja wykrycia zagrożenia, szczegółowe rozpoznanie zagrożenia przez personel, realizacja, za pomocą monitoringu wizyjnego i pożarowego, procedur likwidowania zagrożenia w zarzewiu (podjęcie próby gaszenia), a przede wszystkim przeprowadzenie sprawnej i skutecznej ewakuacji ludzi z budynku. Podczas działań ratowniczo-gaśniczych ważnym elementem jest współpraca ochrony obiektu z dowódcą przybyłych jednostek. Dotychczasowe rozwiązanie, polegające na zatrudnieniu zewnętrznej ochrony, nie daje gwarancji prawidłowej realizacji procedur, chociażby ze względu na dużą przypadkowość osób zatrudnianych przez zewnętrzne podmioty do ochrony uczelni. Od fachowej ochrony oczekuje się dziś oprócz znajomości obiektów, budynków również biegłego posługiwania się nowoczesnym sprzętem łączności, obsługi central systemu sygnalizacji pożaru. Straż Akademicka Politechniki Krakowskiej przewiduje wykorzystanie dostępnych nowoczesnych systemów, z gwarancją biegłej, fachowej obsługi.

Do zadań strażników należy także prowadzenie bieżącej kontroli pojazdów, wjeżdżających na kampus przy ulicy Warszawskiej 24, co obejmuje kontrole pozwoleń na wjazd oraz na parkowanie pojazdów na terenie kampusu. Wśród obowiązków jest także wydawanie kluczy osobom uprawnionym za pisemnym potwierdzeniem lub za pomocą systemu teleinformatycznego, obsługującego karty magnetyczne. Strażnicy mogą więc wylegitymować osoby, które pobierają klucze z portierni, ale także zachowujące się podejrzanie na terenie kampusów. Strażnicy są ponadto odpowiedzialni za systematyczne obchody budynku, prowadzenie ewidencji osób przebywających w pomieszczeniach biurowych i innych poza godzinami służbowymi, tj. 22.00 — 6.00 oraz prowadzenie dokumentacji wydarzeń w postaci dziennika zmiany.

W pierwszej kolejności będzie działała na terenie kampusu przy ulicy Warszawskiej 24. Na razie wspieramy portiernie całodobowe, usytuowane w budynku WIL i WIiTCh. Będzie to jedna sekcja, licząca z komendantem 14 pracowników.

Uczelnia planuje w najbliższym czasie zainstalowanie na wszystkich swoich kampusach nowoczesnego systemu monitoringu z inteligentnymi kamerami oraz budowę centrum monitoringu przy ulicy Warszawskiej. Docelowo działania te pozwolą na rezygnację z usług zewnętrznej firmy ochroniarskiej, zatrudnienie kolejnych pracowników straży akademickiej i stworzenie jednolitego systemu ochrony na Politechnice Krakowskiej. Powyższe działania najprawdopodobniej wygenerują potrzebę utworzenia nowej struktury organizacyjnej straży akademickiej.

Straż akademicka będzie współpracowała z jednostkami PK na dotychczasowych zasadach, współpraca z organami ścigania będzie opierała się na posiadanych przeze mnie upoważnieniach do współpracy, zgodnie z obowiązującym prawem. Od 1 grudnia ubiegłego roku straż akademicka podejmuje współpracę z firmą, ochraniającą uczelnie na okres, na który będzie opiewała nowa umowa firmy z uczelnią.

Wymagania stawiane strażnikom to przede wszystkim: wykształcenie zawodowe lub średnie, staż pracy na tego rodzaju stanowisku minimum 3 lata, zaświadczenie o wpisie na listę kwalifikowanych pracowników ochrony fizycznej. Dodatkowo licencja — dopuszczenie do posiadania broni palnej, doświadczenie z pracy w resortach związanych z MSWiA, MON itp., wszelkiego rodzaju kursy i szkolenia związane z bezpieczeństwem, uprawnienia z obsługi broni palnej czy też znajomość sztuk walki. Wymagane są predyspozycje i cechy osobowościowe: komunikatywność, dobra ogólna sprawność fizyczna, szybkość i sprawność w działaniu, umiejętność podejmowania szybkich decyzji, odpowiedzialność i dobra organizacja pracy, dokładność i sumienność, odporność na stres, spostrzegawczość i zdolność wykrywania sytuacji zagrożenia oraz umiejętność pracy w trudnych warunkach.

Jak już wspomniałem, jesteśmy w fazie budowy i wszystko przed nami. Na pewno będziemy mieli umundurowanie z oznaczeniem Straż Akademicka PK oraz środki łączności. Jeżeli chodzi o środki przymusu bezpośredniego, tego rodzaju wyposażenie będziemy mieli tylko w przypadku, gdy sformalizujemy naszą straż jako Wewnętrzną Służbę Ochrony, zgodnie z rozporządzeniem MSWiA, ale te decyzje jeszcze zapadną. Będziemy się wyposażać na bieżąco, zgodnie z ewentualnymi potrzebami oraz zaistniałą sytuacją.

W razie potrzeby proszę dzwonić do mnie: 516 593 554, 603 398 694 oraz na potiernie: WIL (budynek główny) — (12) 628 22 99, WIiTCh (budynek „Chemii”) — (12) 628 27 99 oraz do Zespołu ds. Obrony Przeciwpożarowej, bezpieczeństwa oraz Spraw Obronnych ze Strażą Akademicką — (12) 628 25 50, (12) 628 25 20.

Z mgr. Grzegorzem Lipniakiem rozmawiał Michał Pierewicz