Wzmacniajmy zaufanie do nauki w czasach dezinformacji. Rozmowa z dr hab. inż. Magdaleną Niemczewską-Wójcik, prof. PK

Obecny model uczelni nie może ograniczać się wyłącznie do kształcenia i prowadzenia badań, równie istotne jest umiejętne komunikowanie ich znaczenia oraz budowanie relacji ze społeczeństwem i otoczeniem gospodarczym. To są zadania, które wymagają przede wszystkim dialogu z bardzo różnymi odbiorcami, odpowiedzialności za przekaz i współpracy wielu środo­wisk. O tym, jak w realizacji tych wyzwań pomoże nowo powstałe Biuro ds. Popularyzacji Nauki i Partnerstw Strategicznych, rozmawiamy z dr hab. inż. Magdaleną Niemczewską-Wójcik, prof. PK.

Jako prorektor ds. nauki od dawna nosiłam się z myślą, żeby mocniej zająć się tematem popularyzacji nauki. W świecie pełnym fake newsów, uproszczeń i niedomówień ma to ogromne znaczenie, ponieważ pomaga przeciwdziałać dezinformacji i buduje społeczne zaufanie do nauki.

Momentem przełomowym, impulsem w stylu „zróbmy to teraz”, było ogłoszenie przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego roku 2026 Rokiem Popularyzacji Nauki. Pomyślałam, że to bardzo dobry moment, by przekuć myśli w czyn i stworzyć na uczelni jednostkę, która zajmie się tym ważnym zagadnieniem. Biuro ds. Popularyzacji Nauki i Partnerstw Strategicznych rozpoczęło swoją działalność 8 kwietnia i działa w moim pionie.

Chciałabym bardzo mocno podkreślić, że na Politechnice działania popularyzatorskie odbywały się i odbywają się od lat. Nie startujemy od zera. Podczas różnych wydarzeń złożone zagadnienia techniczne są prezentowane i wyjaśniane w zrozumiały, przystępny dla laika sposób.

Działania popularyzatorskie prowadzą zarówno nauczyciele akademiccy, jak i studenci, wspierani przez władze uczelni. Z wielkim zaangażowaniem, na wielu polach, działa również FutureLab oraz Uniwersytet Trzeciego Wieku. To dobre przykłady, które pokazują, że popu­laryzacja nauki jest na Politechnice konsekwentnie rozwijanym obszarem, a nowe struktury mają te działania wzmacniać, porządkować i nadawać im coraz większy zasięg.

I jeszcze jedna ważna kwestia, na którą chciałam zwrócić uwagę. Nie możemy zapominać o tym, co się dzieje wokół nas. Ministerstwo zapowiada, że popularyzacja nauki będzie brana pod uwagę w kolejnej ewaluacji, dlatego jednym z mierników naszego sukcesu będzie to, jak dobrze przygotujemy uczelnię do spełnienia tych oczekiwań. Nie traktuję tego jako obowiązek „do odhaczenia”, ale jako szansę na zwiększenie widoczności badań naszych naukowców-ekspertów oraz wzmocnienie marki Politechniki. To też jeden z powodów, dla których posta­wiłam na popularyzację.

Rozumiem pojęcia „popularyzacji nauki” i „partnerstwa strategicznego” przede wszystkim jako świadome wyjście środowiska akademickiego — dosłownie i w przenośni — poza mury uczelni. Chodzi o to, by o nauce mówić w sposób zrozumiały dla różnych odbiorców, nie tylko innych naukowców, ale też mediów, samorządów, podmiotów otoczenia społeczno-gospodarczego czy po prostu osób zainteresowanych tym, co robią nasi badacze i studenci — dzieci, młodzieży i seniorów.

Popularyzacja to informowanie o badaniach, projektach i wdrożeniach w taki sposób, żeby odbiorcy informacji widzieli ich ogromne znaczenie i potrafili ocenić realny wpływ na codzienne życie. To tłumaczenie zjawisk, które często budzą niepokój lub lęk, jak choćby energetyka jądro­wa, po to by pomóc je zrozumieć, uspokoić emocje i spra­wić, że nawet trudne zagadnienia staną się przystępne, a przy okazji po prostu, żeby zaciekawić nauką.

Bardzo ważnym elementem jest również wspieranie głosu ekspertów uczelni w debacie publicznej. Chodzi o to, by kompetencje Politechniki były bardziej widoczne i słyszalne tam, gdzie toczą się ważne rozmowy i zapadają istotne decyzje. Należy pokazać, że Politechnika ma kompetencje, które są potrzebne „tu i teraz”. Właśnie w ten sposób popularyzacja łączy się z partnerstwem strategicznym, bo dobrze zaprezentowana nauka buduje zaufanie i otwiera przestrzeń współpracy z otoczeniem społeczno-gospodarczym i samorządowym.

Jak wspomniałam, celem Biura jest sprawienie, aby osiągnięcia naszej uczelni były lepiej widoczne i rozumiane poza murami Politechniki. Naszym zadaniem będzie wzmacnianie działań popularyzatorskich, które już się odbywają, oraz nadawanie im wspólnego kierunku w taki sposób, by osiągnięcia naukowców, studentów i absolwentów trafiały do różnych odbiorców w przystępnej, zrozumiałej formie.

Biuro jest pomyślane przede wszystkim jako realne wsparcie dla naukowców, zarówno tych na początku drogi, jak i tych, którzy od lat pracują na naszej uczelni. Uczelnie powinny być dziś postrzegane jako strategiczny zasób państwa i gospodarki, dlatego jednym z kluczowych obszarów naszej działalności będzie ochrona interesów naukowca. Chcemy tworzyć rozwiązania, które pomogą badaczom w relacjach z otoczeniem — z administracją publiczną, partnerami zewnętrznymi, tak by nie zostawali sam na sam z problemami organizacyjnymi i w komunikowaniu się.

W praktyce oznacza to konkretne przygotowanie ekspertów uczelni do udziału w debacie publicznej: wystąpień na konferencjach, nawiązywania kontaktów z mediami oraz dbania o ich obecność na ważnych wydarzeniach branżowych. Zależy nam, aby kompetencje Politechniki były le­piej widoczne i wykorzystywane tam, gdzie są naprawdę potrzebne.

Ważnym obszarem działalności Biura będzie również współpraca ze studentami i absolwentami, prezentowanie istniejących projektów oraz włączanie alumnów w inicjatywy eksperckie i popularyzatorskie. Wszystkie te działania będziemy realizować wspólnie z zespołami od­powiedzialnymi za komunikację, dbając o spójny przekaz i długofalowe budowanie marki Politechniki.

Zachęcam do kontaktowania się z Katarzyną Zawadą-Wewiór, która jest do dyspozycji pracowników PK codziennie w godzinach pracy uczelni (kampus przy ulicy Warszawskiej 24, budynek WIŚiE, pok. 6). Każdy może informować o swojej działalności popularyzatorskiej, pro­ponować nowe inicjatywy. Można się komunikować za pośrednictwem e-maila, ale też umówić na spotkanie czy rozmowę. Jesteśmy otwarci na potrzeby całej społeczności akademickiej Politechniki Krakowskiej.

Biuro współpracuje z każdym, kto zgłosi taką chęć, ale ze względu na specyfikę zadań przede wszystkim z Działem Promocji, a także z Zespołem Prasowym PK. Obecnie jesteśmy w trakcie realizacji pierwszego wspólnego zadania, polegającego na koordynacji udziału naszych przedstawicieli w Europejskich Targach Nauki w Poznaniu.

Moim celem jest wyraźne rozgraniczenie pojęcia promocji i popularyzacji, które często i błędnie są stosowane zamiennie. Popularyzacja to rzetelne, merytoryczne przybliżanie kwestii naukowych i wyników badań. Nie należy jej mylić z promocją, która skupia się na zwiększeniu zainteresowania osiągnięciami. Popularyzacja to misja niezwykle potrzebna, wymagająca dużej odpowiedzialności i coraz częściej doceniana na poziomie systemowym. Warto jednak pamiętać, że nie powinna ona funkcjonować w oderwaniu od działań promocyjnych.

Bardzo ważnym elementem rozwoju będzie zapewnienie fachowego wsparcia naukowcom, którzy zajmują się popularyzacją nauki albo interesują się tymi zagadnieniami. Chcemy, aby nie zostawali z tym sami, by mieli wsparcie organizacyjne, komunikacyjne i medialne, które pozwoli im skupić się na treści, a nie na barierach. Mam świadomość, że na naszej uczelni pracują osoby o ogromnej wiedzy i doświadczeniu. Często nie zdają sobie sprawy ze swoich talentów, są „ukrytymi perłami”. Chcemy zachęcić je do dzielenia się tą wiedzą w sposób przystępny i interesujący dla świata zewnętrznego. Naszym zadaniem jest stworzyć im przestrzeń i dać impuls, by zechciały zaprezentować się poza murami uczelni.

Równolegle przygotowujemy się do udziału w Kongresie POP Science w Katowicach i będziemy cyklicznie informować społeczność akademicką Politechniki o postępach.

Krótko mówiąc, w planie jest docenienie i rozwój tego, co już istnieje; profesjonalizacja działań, wsparcie ludzi, którzy chcą wprost mówić o nauce; wydobycie z ukrycia „popularyzatorskich perełek” i utrwalanie wysokiej pozycji Politechniki w debacie publicznej. Wszystko z pomocą społeczności akademickiej i dla niej.

Rozmawiał: Michał Pierewicz