Między przeszłością a teraźniejszością

Politechnika Krakowska obchodzi w tym roku 80-lecie swojego istnienia. To wyjątkowa okazja nie tylko do refleksji nad bogatą historią Uczelni, jej wkładem w rozwój nauki, techniki i kultury, ale i do podejmowania działań, które ten dorobek utrwalą i przypomną. W jubileuszowe obchody, którym towarzyszy hasło „Nauka — technika — kultura — sztuka”, włączyła się także Biblioteka Politechniki Krakowskiej, przygotowując kolekcję publikacji w wersji cyfrowej. Zbiór obejmuje wybrane książki, kroniki, księgi pamiątkowe, czasopisma, broszury, informatory oraz inne materiały związane z historią Uczelni, jak i dotyczące pracowników i ich osiągnięć naukowych.

Zasoby pochodzą ze zbiorów własnych Biblioteki PK oraz innych jednostek Politechniki, niektóre znane były jedynie wąskiemu gronu czytelników. Dzięki zaangażowaniu wielu pracowników PK udało się zgromadzić cenne, mało znane dokumenty, które wzbogaciły obraz historii i wiedzę na temat dorobku Uczelni.

Wszystkie zgromadzone i wyselekcjonowane materiały poddawane są procesowi digitalizacji, a następnie są systematycznie opracowywane i udostępniane w różnych formatach w Repozytorium Politechniki Krakowskiej. Dzięki tym działaniom nie tylko chronimy je przed zniszczeniem, ale także udostępniamy szerokiemu kręgowi odbiorców — studentów, badaczy, pasjonatów historii i wszystkich zainteresowanych bogatym dziedzictwem PK.

Repozytorium Politechniki Krakowskiej jest cyfrowym archiwum zasobów naukowych, dydaktycznych oraz innych materiałów związanych z działalnością Politechniki Krakowskiej. Gromadzone i udostępniane są w nim publikacje pracowników, doktorantów i studentów PK oraz materiały wydawane przez uczelnię. Znajdują się tu cyfrowe wersje książek, artykułów, podręczników akademickich, rozpraw doktorskich oraz materiałów konferencyjnych.

Jubileuszowy zbiór „Z kart historii PK” można znaleźć na stronie Repozytorium pod adresem: repozytorium.biblos.pk.edu.pl w kolekcji „Publikacje i materiały informacyjne PK”.

Proces digitalizacji zbiorów, realizowany przez Bibliotekę PK, to złożone przedsięwzięcie, w którym nowoczesna technologia łączy się z dbałością o historyczne materiały. Każdy etap wymaga precyzji, fachowej wiedzy i odpowiednich narzędzi, aby jak najwierniej odwzorować oryginalne dokumenty w cyfrowej formie. Dzięki temu cenne zasoby stają się dostępne, zachowując swoją autentyczność i wartość naukową.

Prace nad digitalizacją zaczynają się od wyboru sprzętu dostosowanego do specyfiki materiałów. Pracownia Digitalizacji, znajdująca się w Bibliotece PK, dysponuje zarówno skanerami płaskimi Avision, które idealnie nadają się do dokumentów o mniejszych rozmiarach, takich jak broszury czy książki w formacie do A3, jak i profesjonalnymi skanerami dziełowymi V-Shape i Bookeye. Urządzenia te umożliwiają digitalizację dużych formatów, m.in. plakatów czy map w formacie A1 i A2, co pozwala zachować integralność obrazu bez konieczności łączenia fragmentów. Warto wspomnieć, że skanery dziełowe są wyposażone w systemy zapobiegające uszkodzeniom delikatnych materiałów, co jest szczególnie istotne w pracy z archiwaliami o dużej wartości historycznej.

Sam proces skanowania to swoiste rzemiosło. Ustawienia urządzeń są starannie dobierane, aby jak najlepiej odwzorować kolory, fakturę papieru i szczegóły graficzne. Dla kolekcji jubileuszowej przyjęto standardy obejmujące rozdzielczość 300 DPI oraz zapis w 24-bitowej głębi kolorów. Zapisywanie plików w formacie TIFF nie jest przypadkowe — ten format umożliwia przechowywanie obrazów w najwyższej jakości, co jest kluczowe w dalszej obróbce i archiwizacji. Co ważne, technologia wykorzystywana w procesie digitalizacji pozwala na dokładne odwzorowanie nawet najdrobniejszych detali, takich jak ślady ołówka, odręczne zapiski czy pieczątki biblioteczne — wszystkie one opowiadają swoje własne historie.

Po zakończeniu skanowania pliki trafiają do obróbki graficznej. Podejmowane na tym etapie działania mają na celu poprawę parametrów zeskanowanych doku­mentów. Bibliotekarze odpowiadający za digitalizację prostują strony, usuwają zanieczyszczenia, wyrównują kolory i kadrują obrazy, by nadać im profesjonalny wygląd. Proces ten bywa czasochłonny, ale efekty są imponujące — finalne pliki cechuje doskonała czytelność i estetyka. Warto dodać, że w tej fazie często wykorzystywane są zaawansowane narzędzia graficzne, takie jak Adobe Photoshop oraz programy podstawowej edycji plików — XNView i IrfanView, a także specjalistyczne oprogramowanie ScanTailor, które automatyzuje niektóre operacje.

Jednym z najbardziej zaawansowanych etapów digitalizacji jest wykorzystanie technologii OCR (ang. Optical Character Recognition — optyczne rozpoznawanie znaków). To właśnie dzięki niej tekst zawarty w zeskanowanych obrazach zostaje przekształcony w edytowalny dokument tekstowy, który można przeszukiwać, kopiować, edytować i podświetlać. Technologia OCR nie tylko odczytuje tekst, ale również identyfikuje układ graficzny dokumentu, co pozwala na zachowanie jego oryginalnego formatu w wersji cyfrowej. W Bibliotece PK do tego celu używany jest program ABBYY FineReader — narzędzie uznawane za jedno z najlepszych na rynku. Warto dodać, że proces OCR bardzo często wymaga ręcznej korekty — szczególnie w przypadku starszych dokumentów, gdzie nietypowe czcionki czy zniszczenia wpływają na dokładność rozpoznawania tekstu. Ręczna korekta jest również niezbędna przy maszynopisach czy odręcz­nie pisanych dokumentach.

Efektem finalnym tych działań są pliki dostępne w różnych formatach, takich jak: PDF, EPUB czy TXT. Dzięki temu użytkownicy mogą korzystać z materiałów na różnorodnych urządzeniach — od komputerów po smartfony i tablety. Co więcej, cyfrowe zasoby nie tylko ułatwiają dostęp do wiedzy, ale również chronią oryginały przed dalszym zużyciem, co jest niezwykle istotne ze względu na zacho­wanie dziedzictwa kulturowego.

Cały proces digitalizacji ma na celu udostępnienie jubileuszowych zasobów szerszemu gronu osób zainteresowanych historią Politechniki Krakowskiej. Mówi się, że historia jest nauczycielką życia i życiem pamięci (Historia est magistra vitae et vita memoriae), dlatego głównym założeniem prowa­dzonych prac było przybliżenie losów naszej Uczelni, która powstała w trudnych czasach, naznaczonych klęską wojny i zniszczenia, ale również nadziei na odbudowę.

Przeglądając cyfrowe zasoby Repozytorium, zgromadzone w kolekcji jubileuszowej, możemy nie wychodząc z domu, udać się w podróż w przeszłość, przypomnieć sobie nazwiska wybitnych profesorów, ku czci których nazwane zostały niektóre ulice Krakowa; zobaczyć, jak świętowano wcześniejsze jubileusze, a także jak wyglądała Politechnika na przestrzeni lat. Jest to materiał do badań naukowych, ale również sentymentalna podróż do korzeni — dzięki której można dowiedzieć się, jak zmieniały się trendy naukowe, jak przekształcały się wydziały PK, jak zmieniała się liczba pracowników i studentów.

Proces digitalizacji łączy przeszłość z przyszłością, czyni historię uczelni dostępną szerokiemu gronu odbiorców oraz umożliwia prowadzenie badań naukowych i osobistą refleksję. Być może wśród zdigitalizowanych dokumentów ktoś odnajdzie inspirację do stworzenia własnej opowieści, która wzbogaci kolejne jubileuszowe obchody.

Mgr Karolina Baran oraz mgr Katarzyna Osiadła są pracownikami Oddziału Informatyzacji Biblioteki Politechniki Krakowskiej.